1. Tổng quan

Trong đời sống xã hội, nhà cửa và công trình xây dựng là những yếu tố gắn liền với đời sống con người. Tuy nhiên, nếu việc xây dựng, quản lý hoặc sử dụng các công trình này không đảm bảo an toàn thì có thể gây ra hậu quả nghiêm trọng như sập đổ, rơi vật liệu, thấm nước, lún nứt nhà kế bên… dẫn đến thiệt hại về người và tài sản. Điều 605 Bộ luật Dân sự 2015 quy định trách nhiệm bồi thường thiệt hại của các chủ thể có liên quan, nhằm đảm bảo trật tự, an toàn xã hội và bảo vệ quyền lợi của người bị thiệt hại.

  1. Khái niệm

Nhà cửa, công trình xây dựng khác là các công trình được hình thành bởi bàn tay con người nhằm mục đích cư trú, sản xuất, kinh doanh hoặc phục vụ công cộng như nhà ở, khách sạn, cầu, đường, tường rào, kho chứa, nhà xưởng…

Thiệt hại do nhà cửa, công trình xây dựng gây ra là hậu quả tiêu cực xảy ra đối với tài sản, sức khỏe, tính mạng hoặc lợi ích hợp pháp của người khác, xuất phát từ hành vi hoặc tình trạng nguy hiểm, hư hỏng của nhà hoặc công trình.

  1. Nội dung pháp lý

Điều 605 quy định rõ các chủ thể phải bồi thường thiệt hại bao gồm:

  • Chủ sở hữu nhà, công trình xây dựng: người có quyền sở hữu hợp pháp đối với nhà, công trình gây ra thiệt hại.
  • Người chiếm hữu: người đang thực tế kiểm soát, sử dụng nhà hoặc công trình, dù không có quyền sở hữu (ví dụ: người thuê nhà).
  • Người được giao quản lý, sử dụng: đơn vị, cá nhân được phân công quản lý hoặc khai thác công trình theo hợp đồng hoặc quyết định của cơ quan có thẩm quyền.

Các chủ thể này có trách nhiệm bồi thường khi nhà cửa, công trình dưới sự quản lý của họ gây ra thiệt hại cho người khác, dù lỗi có thể không hoàn toàn thuộc về họ.

Ngoài ra, điều luật cũng quy định rằng: Khi người thi công có lỗi trong việc để nhà cửa, công trình xây dựng gây thiệt hại thì người thi công phải liên đới bồi thường. Điều này nhấn mạnh vai trò của nhà thầu xây dựng hoặc cá nhân thực hiện công việc xây dựng, sửa chữa, nếu thực hiện không đúng kỹ thuật, không đảm bảo an toàn.

  1. Ví dụ minh họa

Ví dụ thứ nhất: Một căn nhà bị sập mái tôn do thi công không chắc chắn, gây thương tích cho người đi đường. Chủ nhà là người chiếm hữu và sử dụng công trình có trách nhiệm bồi thường. Nếu chứng minh được thợ thi công làm sai quy trình, thì cả chủ nhà và người thi công phải liên đới bồi thường.

Ví dụ thứ hai: Một công trình xây dựng đang thi công ban công tầng 2, không có lưới chắn rơi vật, khiến xi măng rơi xuống phá hỏng xe ô tô của người dân. Trong trường hợp này, đơn vị thi công có lỗi trong tổ chức biện pháp an toàn và phải liên đới bồi thường cùng chủ đầu tư.

Ví dụ thứ ba: Tường rào nhà A bị mục nát lâu ngày nhưng không sửa chữa, đổ sập sang nhà B gây thiệt hại. A là chủ sở hữu và phải bồi thường thiệt hại cho B.

  1. Ý nghĩa thực tiễn

Quy định tại Điều 605 đóng vai trò quan trọng trong việc đảm bảo an toàn xây dựng và phòng ngừa rủi ro dân sự. Nó đặt ra nghĩa vụ rõ ràng cho các chủ thể liên quan đến công trình xây dựng, yêu cầu họ thực hiện việc quản lý, sửa chữa, bảo trì đúng quy định để tránh gây thiệt hại cho người khác. Đồng thời, quy định trách nhiệm liên đới của người thi công cũng giúp tăng cường ý thức nghề nghiệp và kỹ thuật trong hoạt động xây dựng.

  1. Câu hỏi thường gặp

6.1 Nếu nhà bên cạnh thi công làm nứt tường nhà tôi thì ai phải bồi thường?
Trường hợp này, chủ công trình thi công và nhà thầu thi công có thể cùng phải chịu trách nhiệm liên đới. Việc xác định lỗi cụ thể sẽ dựa vào giám định và hồ sơ pháp lý, song người bị thiệt hại có quyền yêu cầu bồi thường.

6.2 Nếu nhà tôi cho thuê, người thuê để tường hỏng mà không sửa và gây thiệt hại thì ai bồi thường?

Người đang chiếm hữu và sử dụng là người thuê, nên nếu thiệt hại xảy ra trong thời gian thuê do lỗi của họ thì họ phải bồi thường, trừ khi hợp đồng có thỏa thuận khác hoặc chứng minh được lỗi thuộc về chủ sở hữu.

6.3 Nếu công trình xây dựng đổ do bão lớn thì chủ công trình có phải bồi thường không?
Nếu chứng minh được thiệt hại là do sự kiện bất khả kháng (ví dụ: bão cấp 12, vượt chuẩn thiết kế), chủ sở hữu có thể được miễn trách nhiệm. Tuy nhiên, nếu công trình xây dựng không đúng tiêu chuẩn, vi phạm quy định xây dựng thì vẫn phải bồi thường.

6.4 Nếu công trình đang thi công lấn chiếm sang nhà kế bên, gây nứt nền móng thì ai bồi thường?

Chủ đầu tư và đơn vị thi công sẽ phải chịu trách nhiệm liên đới, đặc biệt nếu vi phạm giấy phép xây dựng hoặc không có biện pháp bảo vệ công trình lân cận.

  1. Kết luận

Điều 605 Bộ luật Dân sự là cơ sở quan trọng để giải quyết các tranh chấp và yêu cầu bồi thường liên quan đến nhà cửa, công trình xây dựng. Việc xác định rõ trách nhiệm giữa chủ sở hữu, người chiếm hữu, người quản lý và người thi công không chỉ bảo vệ quyền lợi người bị thiệt hại mà còn nâng cao kỷ luật, an toàn trong lĩnh vực xây dựng – nơi rủi ro và thiệt hại có thể xảy ra bất cứ lúc nào nếu không có sự quản lý chặt chẽ.

CÁC DỊCH VỤ KHÁC