1. Tổng quan

Trong hệ thống quyền nhân thân được pháp luật dân sự ghi nhận, quyền được bảo đảm về sức khỏe là một trong những quyền tối quan trọng, mang tính thiết yếu và nền tảng. Việc xâm phạm sức khỏe không chỉ gây tổn hại đến thể chất và tinh thần của cá nhân mà còn ảnh hưởng sâu rộng đến đời sống kinh tế, sinh hoạt gia đình và xã hội.

Điều 590 Bộ luật Dân sự năm 2015 quy định rõ các khoản thiệt hại vật chất và tinh thần cần được bồi thường khi sức khỏe con người bị xâm phạm. Quy định này được cụ thể hóa thông qua Điều 7 Nghị quyết 02/2022/NQ-HĐTP của Hội đồng Thẩm phán TAND tối cao, tạo cơ sở áp dụng thống nhất trong thực tiễn xét xử dân sự.

 

2. Khái niệm

Thiệt hại do sức khỏe bị xâm phạm là toàn bộ tổn thất mà người bị hại phải gánh chịu do hành vi vi phạm pháp luật của người khác gây ảnh hưởng đến tình trạng sức khỏe. Thiệt hại bao gồm chi phí điều trị, thu nhập bị mất, chi phí chăm sóc và khoản bù đắp tổn thất tinh thần.

3. Các khoản thiệt hại vật chất (Khoản 1 Điều 590)

Theo quy định tại Điều 590 và hướng dẫn tại Điều 7 Nghị quyết 02/2022/NQ-HĐTP, thiệt hại vật chất bao gồm:

a) Chi phí hợp lý cho việc điều trị và phục hồi sức khỏe

Bao gồm các khoản chi phí cấp cứu, khám chữa bệnh, mua thuốc, vật lý trị liệu, dinh dưỡng, đi lại,… Các khoản chi phí này cần:

  • Có chứng từ hợp lệ (nếu có);

  • Có liên quan trực tiếp đến việc điều trị;

  • Phù hợp với tình trạng sức khỏe, mức sống và khả năng tài chính của người bị thiệt hại.

b) Thu nhập thực tế bị mất hoặc giảm sút

  • Nếu người bị thiệt hại có thu nhập ổn định, thì lấy mức thu nhập đó làm căn cứ.

  • Nếu không có thu nhập cố định, sẽ căn cứ vào thu nhập bình quân của người lao động cùng ngành nghề tại địa phương.

c) Chi phí và thu nhập bị mất của người chăm sóc

Bao gồm các khoản chi phí đi lại, ăn ở, mất thu nhập của người chăm sóc. Trường hợp người bị hại mất khả năng tự chăm sóc, khoản này có thể tính cố định theo tháng.

d) Thiệt hại khác theo luật định

Có thể bao gồm: chi phí mua thiết bị hỗ trợ y tế, sửa chữa nơi ở để phù hợp tình trạng sức khỏe, thuê người giám hộ,…

4. Bồi thường tổn thất tinh thần (Khoản 2 Điều 590)

Khoản 2 Điều 590 quy định: Người gây thiệt hại phải bồi thường khoản tổn thất tinh thần do hành vi xâm phạm sức khỏe gây ra.

  • Mức bồi thường do các bên thỏa thuận.

  • Trường hợp không thỏa thuận được, Tòa án quyết định nhưng không vượt quá 50 lần mức lương cơ sở tại thời điểm xét xử.

Tòa án sẽ cân nhắc các yếu tố sau để xác định mức bồi thường hợp lý:

  • Mức độ tổn thương về sức khỏe;

  • Thời gian điều trị;

  • Khả năng hồi phục;

  • Hoàn cảnh nhân thân, xã hội, nghề nghiệp;

  • Điều kiện kinh tế của các bên liên quan.

5. Ví dụ minh họa

Ví dụ 1: A đánh B gây thương tích, B phải điều trị 3 tuần và nghỉ việc 1 tháng, cần thuê người chăm sóc. A phải bồi thường chi phí y tế, tiền lương mất, phí thuê người chăm sóc và một khoản tổn thất tinh thần (có thể lên tới 90 triệu đồng – tương đương 50 lần mức lương cơ sở hiện nay).

Ví dụ 2: Một vụ tai nạn giao thông khiến C gãy chân, phải phục hồi chức năng trong 3 tháng. Người gây tai nạn phải bồi thường toàn bộ chi phí điều trị, vật lý trị liệu, khoản thu nhập bị mất và phí chăm sóc trong thời gian này.

6. Ý nghĩa thực tiễn

  • Bảo đảm quyền nhân thân, nhất là quyền được bảo vệ sức khỏe.

  • Là cơ sở pháp lý để người bị hại yêu cầu bồi thường cụ thể.

  • Góp phần đảm bảo công bằng, nhân đạo trong giải quyết tranh chấp dân sự.

  • Tạo điều kiện thuận lợi cho Tòa án trong việc xét xử và xác định thiệt hại thực tế.

7. Câu hỏi thường gặp

Câu 1: Nếu người bị hại điều trị tại nhà thì có được bồi thường không?

– Có, nếu chi phí điều trị hợp lý và có căn cứ chứng minh rõ ràng như đơn thuốc, hóa đơn mua thuốc,…

Câu 2: Người nội trợ có được bồi thường thu nhập bị mất?

– Có thể. Nếu có chứng cứ về công việc không chính thức như chăm trẻ, làm giúp việc,… thì vẫn được xem xét.

Câu 3: Trường hợp người bị hại không có thu nhập thì tính tổn thất thế nào?

– Tòa án có thể căn cứ mức lương cơ sở, mức sinh hoạt tối thiểu, hoặc thu nhập trung bình của người cùng độ tuổi/nghề nghiệp.

Câu 4: Ai có trách nhiệm chứng minh thiệt hại?

– Người yêu cầu bồi thường phải cung cấp tài liệu, chứng cứ phù hợp. Nếu gặp khó khăn, có thể đề nghị Tòa án hỗ trợ thu thập.

8. Kết luận

Điều 590 Bộ luật Dân sự 2015 cùng với Điều 7 Nghị quyết 02/2022/NQ-HĐTP tạo nên nền tảng pháp lý toàn diện cho việc xác định và yêu cầu bồi thường thiệt hại khi sức khỏe con người bị xâm phạm. Việc hiểu và vận dụng đúng các quy định này không chỉ giúp cá nhân và tổ chức bảo vệ quyền lợi chính đáng mà còn góp phần tăng cường tính công bằng, nhân văn trong quan hệ dân sự hiện đại.

CÁC DỊCH VỤ KHÁC