1. Tổng quan

Trong cuộc sống, không hiếm trường hợp một người rời khỏi nơi cư trú trong một thời gian dài và không liên lạc được. Khi đó, người thân, chủ nợ, đồng sở hữu hoặc các cá nhân, tổ chức có quyền và nghĩa vụ liên quan sẽ gặp khó khăn trong việc xác lập, thực hiện hoặc bảo vệ quyền lợi của mình đối với người vắng mặt. Điều 64 Bộ luật Dân sự 2015 quy định cơ chế pháp lý quan trọng cho các chủ thể liên quan, bao gồm quyền yêu cầu Tòa án ra thông báo tìm kiếm người vắng mặt tại nơi cư trú và quyền yêu cầu quản lý tài sản của người đó, tạo điều kiện để đảm bảo ổn định quan hệ dân sự, phòng ngừa rủi ro và tránh thất thoát tài sản.

2. Khái niệm pháp lý liên quan

  • Người vắng mặt tại nơi cư trú: Là người không có mặt tại nơi thường trú hoặc tạm trú hợp pháp, biệt tích không rõ lý do, không có thông tin liên lạc trong một khoảng thời gian dài.

  • Biệt tích 06 tháng liền trở lên: Là điều kiện tối thiểu về mặt thời gian được pháp luật quy định để xác lập quyền yêu cầu thông báo tìm kiếm.

  • Thông báo tìm kiếm: Là thủ tục tố tụng dân sự do Tòa án thực hiện để công khai việc tìm kiếm người bị cho là vắng mặt nhằm xác định tình trạng cư trú của họ, đồng thời tạo cơ sở để xử lý các vấn đề phát sinh liên quan đến tài sản, nghĩa vụ pháp lý.

3. Nội dung pháp lý của Điều 64 Bộ luật Dân sự 2015

a) Điều kiện phát sinh quyền yêu cầu

Người có quyền, lợi ích liên quan có thể yêu cầu Tòa án thông báo tìm kiếm nếu hội đủ hai điều kiện sau:

  1. Người bị yêu cầu tìm kiếm đã biệt tích liên tục từ 06 tháng trở lên;

  2. Có quyền hoặc lợi ích dân sự liên quan trực tiếp, chẳng hạn:

    • Là vợ/chồng, cha mẹ, con của người vắng mặt;

    • Là người đồng sở hữu tài sản, người nhận ủy quyền, chủ nợ, người có nghĩa vụ liên đới,…

Việc biệt tích này phải không có lý do chính đáng, không có tin tức xác thực về nơi ở, nơi làm việc hoặc cách thức liên hệ.

b) Chủ thể có quyền yêu cầu

Bao gồm bất kỳ cá nhân, tổ chức nào có quyền, nghĩa vụ dân sự phát sinh liên quan đến người vắng mặt. Các chủ thể này có thể là:

  • Người thân thích (vợ/chồng, con cái, cha mẹ…);

  • Người đồng sở hữu tài sản với người vắng mặt;

  • Người cho vay, chủ nợ, người được ủy quyền;

  • Người thuê tài sản hoặc đang có tranh chấp với người vắng mặt.

c) Thủ tục pháp lý

Người yêu cầu phải nộp đơn đến Tòa án nhân dân cấp huyện nơi người vắng mặt có nơi cư trú cuối cùng, kèm theo các tài liệu chứng minh:

  • Quan hệ dân sự liên quan;

  • Việc người đó đã biệt tích từ 6 tháng trở lên;

  • Sự cần thiết phải thông báo tìm kiếm để bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp.

Sau khi thụ lý, Tòa án có thể ra quyết định thông báo tìm kiếm, công khai qua phương tiện truyền thông và ấn định thời gian để người vắng mặt hồi đáp. Nếu không có phản hồi, đây là căn cứ để thực hiện các bước tiếp theo như tuyên bố mất tích hoặc quản lý tài sản (Điều 65 BLDS).

d) Quyền yêu cầu quản lý tài sản của người vắng mặt

Cùng với yêu cầu tìm kiếm, người liên quan có thể yêu cầu Tòa án áp dụng biện pháp quản lý tài sản của người vắng mặt, nhằm:

  • Tránh thất thoát, hư hỏng tài sản;

  • Đảm bảo thực hiện các nghĩa vụ dân sự (trả nợ, thanh toán, nuôi con…);

  • Quản lý tài sản trong thời gian chờ quyết định tuyên bố mất tích hoặc chết.

Tòa án có thể chỉ định một người quản lý tài sản, áp dụng biện pháp niêm phong, kiểm kê tài sản,… nhằm bảo vệ lợi ích các bên.

4. Ví dụ minh họa

Ví dụ 1: Anh A rời khỏi nơi cư trú từ tháng 1/2023, không có tin tức, gia đình không liên lạc được. Đến tháng 9/2023, vợ anh A nộp đơn yêu cầu Tòa án ra thông báo tìm kiếm người vắng mặt và quản lý sổ tiết kiệm của anh A để nuôi con nhỏ. Tòa án chấp thuận và thông báo công khai trên báo địa phương.

Ví dụ 2: Chị B là đồng chủ sở hữu một mảnh đất với ông C. Sau khi ông C đi khỏi nơi cư trú và mất liên lạc 7 tháng, chị B muốn chuyển nhượng phần đất của mình nhưng bị vướng vì chưa rõ tình trạng pháp lý của ông C. Chị B nộp đơn yêu cầu Tòa án thông báo tìm kiếm ông C để làm cơ sở tiếp tục các giao dịch dân sự.

Ví dụ 3: Ông D cho ông E vay tiền. Sau đó, ông E rời khỏi nơi cư trú không lý do trong hơn 6 tháng. Ông D yêu cầu Tòa án tìm kiếm ông E và phong tỏa khoản nợ mà ông E đang được nhận từ bên thứ ba để bảo toàn quyền lợi của mình.

5. Ý nghĩa thực tiễn

  • Bảo vệ quyền và lợi ích chính đáng: Tạo điều kiện để người thân, chủ nợ, đồng sở hữu,… có thể xử lý các vướng mắc khi người có liên quan vắng mặt quá lâu.

  • Ổn định các quan hệ dân sự: Giúp duy trì trật tự pháp lý trong quan hệ sở hữu, nghĩa vụ, giao dịch.

  • Ngăn ngừa thất thoát, tiêu tán tài sản: Biện pháp quản lý tài sản được áp dụng kịp thời, tránh thiệt hại cho người vắng mặt cũng như người có quyền liên quan.

  • Tạo tiền đề cho các thủ tục pháp lý tiếp theo: Thông báo tìm kiếm là bước khởi đầu cần thiết để Tòa án có căn cứ tuyên bố một người mất tích (Điều 68) hoặc đã chết (Điều 71 BLDS).

6. Câu hỏi thường gặp

6.1. Bao lâu người biệt tích thì được yêu cầu tìm kiếm?

Sau 06 tháng liên tục không có tin tức, người liên quan có thể yêu cầu Tòa án ra thông báo tìm kiếm.

6.2. Tòa án có bắt buộc phải ra thông báo tìm kiếm không?

Không. Tòa án sẽ xem xét hồ sơ, căn cứ pháp lý và chứng cứ về thời gian, lý do biệt tích để quyết định có ra thông báo hay không.

6.3. Ai có thể yêu cầu quản lý tài sản của người vắng mặt?

Người thân, người đồng sở hữu, chủ nợ, hoặc bất kỳ ai có quyền lợi liên quan có thể yêu cầu quản lý tài sản để bảo vệ quyền lợi hợp pháp.

6.4. Người bị tìm kiếm trở về sau đó thì sao?

Nếu người bị tìm kiếm quay lại trong quá trình thông báo hoặc sau khi bị tuyên bố mất tích, các quyết định liên quan sẽ được điều chỉnh lại theo yêu cầu của các bên và theo quy định của pháp luật.

7. Kết luận

Điều 64 Bộ luật Dân sự 2015 là cơ sở pháp lý quan trọng trong việc bảo vệ quyền lợi của các bên khi một người biệt tích và không thể liên lạc được. Việc yêu cầu Tòa án ra thông báo tìm kiếm và áp dụng các biện pháp quản lý tài sản không chỉ thể hiện tính nhân đạo của pháp luật mà còn góp phần bảo vệ trật tự, an toàn trong các quan hệ dân sự. Đây cũng là bước khởi đầu cho các thủ tục pháp lý sâu hơn như tuyên bố mất tích hoặc tuyên bố chết – những chế định dân sự đặc biệt.

CÁC DỊCH VỤ KHÁC