1. Tổng quan chính sách

Trong thời đại chuyển đổi số và cạnh tranh toàn cầu, doanh nghiệp Việt Nam ngày càng đứng trước yêu cầu cấp thiết phải đổi mới, sáng tạo, đầu tư vào công nghệ và dữ liệu để tồn tại và phát triển bền vững. Nghiên cứu và phát triển, ứng dụng khoa học công nghệ và chuyển đổi số không còn là đặc quyền của các tập đoàn lớn mà đang trở thành yêu cầu sống còn ngay cả đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa, hộ kinh doanh cá thể. Chính vì vậy, Nghị quyết 198/2025/QH15 đã có bước tiến đáng kể khi dành riêng một điều luật để thiết lập cơ chế hỗ trợ về thuế, tài chính, hạ tầng và phần mềm cho doanh nghiệp thực hiện đổi mới sáng tạo, khoa học công nghệ và chuyển đổi số. Mục tiêu của chính sách không chỉ là thúc đẩy hoạt động nghiên cứu mà còn tạo điều kiện thực chất để doanh nghiệp ứng dụng công nghệ mới vào sản xuất, kinh doanh, từ đó tăng năng suất và năng lực cạnh tranh.

  1. Quy định pháp luật tại Điều 12 Nghị quyết 198/2025/QH15

2.1. Trích lập quỹ phát triển khoa học, công nghệ và chuyển đổi số

Theo quy định tại khoản 1 Điều 12, doanh nghiệp được trích tối đa 20% thu nhập tính thuế thu nhập doanh nghiệp để lập quỹ phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Quỹ này do doanh nghiệp tự quản lý và được sử dụng cho các mục đích:

  • Triển khai nghiên cứu, thử nghiệm công nghệ, sản phẩm mới
  • Đặt hàng nghiên cứu khoa học tại viện nghiên cứu, trường đại học, tổ chức khoa học công nghệ
  • Đầu tư hệ thống phần mềm, thiết bị, công cụ phục vụ tự động hóa, số hóa quy trình
  • Ứng dụng chuyển đổi số trong quản lý, bán hàng, chăm sóc khách hàng
  • Đào tạo nhân lực phục vụ vận hành công nghệ mới…

Theo đó, doanh nghiệp phải lập sổ sách theo dõi việc trích lập, sử dụng quỹ này và thực hiện đúng quy định của pháp luật về kế toán, thuế. 

2.2. Ưu đãi chi phí nghiên cứu và phát triển khi tính thuế thu nhập doanh nghiệp

Tại khoản 2 Điều 12 quy định, một cơ chế đặc biệt được thiết lập, cụ thể như sau: chi phí hợp lệ phục vụ cho nghiên cứu và phát triển sẽ được tính gấp đôi (200%) khi xác định chi phí được trừ để tính thu nhập chịu thuế thu nhập doanh nghiệp. Đây là hình thức ưu đãi gián tiếp nhưng có tác động tài chính rất mạnh, giúp doanh nghiệp tiết kiệm đáng kể nghĩa vụ thuế, đồng thời tạo động lực thúc đẩy mạnh mẽ hoạt động nghiên cứu và phát triển. Chi phí được tính gấp đôi bao gồm:

  • Chi phí thuê chuyên gia, kỹ sư công nghệ
  • Mua sắm phần mềm, máy móc phục vụ nghiên cứu
  • Chi phí thử nghiệm, kiểm định, kiểm tra sản phẩm mới
  • Chi phí hợp đồng nghiên cứu với các viện, trường
  • Chi phí phát triển phần mềm, hệ thống số hóa nội bộ và các chi phí khác có liên quan.

Việc áp dụng ưu đãi thuế này phải có chứng từ hợp lệ, được hạch toán và được cơ quan thuế xác nhận trong kỳ quyết toán.

2.3. Hỗ trợ nền tảng số và phần mềm kế toán miễn phí 

Khoản 3 Điều 12 Nghị quyết này quy định Nhà nước sẽ bố trí ngân sách để phát triển và cung cấp miễn phí các phần mềm kế toán, nền tảng quản trị số dùng chung cho:

  • Doanh nghiệp siêu nhỏ và nhỏ
  • Hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh

Đây là chính sách đặc biệt có giá trị thực tiễn cao. Phần mềm được cung cấp có thể bao gồm:

  • Hệ thống kế toán và khai báo thuế điện tử
  • Phần mềm hóa đơn điện tử
  • Hệ thống bán hàng đa kênh, quản lý đơn hàng
  • Ứng dụng quản lý kho, tồn kho và dòng tiền
  • Công cụ thống kê doanh thu, báo cáo lợi nhuận
  • Hệ thống báo cáo định kỳ và tích hợp với cơ quan thuế…

Doanh nghiệp chỉ cần đăng ký, xác thực và sử dụng theo hướng dẫn để được hưởng trọn vẹn lợi ích mà không phải mua dịch vụ từ bên ngoài.

  1. Một số lưu ý thực tiễn khi triển khai

Để áp dụng chính sách tại Điều 12 Nghị quyết này, doanh nghiệp cần chú ý các vấn đề sau:

Thứ nhất, việc trích lập quỹ phát triển khoa học, công nghệ và chuyển đổi số phải được thực hiện ngay từ đầu năm tài chính, có quyết định nội bộ và được hạch toán riêng biệt. Không sử dụng đúng mục đích có thể bị truy thu thuế và xử phạt hành chính.

Thứ hai, các chi phí nghiên cứu và phát triển muốn được tính gấp đôi cần phải có hóa đơn hợp lệ, chứng từ thanh toán đúng quy định. Doanh nghiệp cần lưu giữ đầy đủ để phục vụ cho hoạt động thanh tra thuế.

Thứ ba, doanh nghiệp không nên gộp các chi phí vận hành thông thường như marketing, hậu cần, nhân sự chung vào chi phí nghiên cứu và phát triển nếu không có tài liệu chứng minh mục đích nghiên cứu.

  1. Kết luận

Quy định trên được xem là công cụ thúc đẩy chuyển đổi cấu trúc doanh nghiệp theo hướng công nghệ, số hóa và đổi mới sáng tạo. Sự kết hợp giữa cơ chế tài chính linh hoạt, ưu đãi thuế mạnh và hỗ trợ công cụ vận hành giúp doanh nghiệp ở mọi quy mô, đặc biệt là doanh nghiệp nhỏ, siêu nhỏ có thêm nguồn lực và động lực để bứt phá. Từ góc nhìn dài hạn, chính sách này không chỉ tạo môi trường thuận lợi cho phát triển kinh tế tri thức mà còn góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia, đưa doanh nghiệp Việt Nam vươn lên trong chuỗi giá trị toàn cầu.

 

CÁC DỊCH VỤ KHÁC