Trong hệ thống thuế giá trị gia tăng (GTGT), mức thuế suất 5% được áp dụng cho một số loại hàng hóa, dịch vụ thiết yếu nhằm giảm chi phí tiêu dùng, hỗ trợ các ngành sản xuất quan trọng, khuyến khích tiêu dùng trong nước và đảm bảo an sinh xã hội. Tuy nhiên, do đặc thù thuế GTGT là loại thuế gián thu, áp dụng theo phương pháp khấu trừ, nên đối với các cơ sở sản xuất hàng hóa, cung cấp dịch vụ chịu thuế suất 5%, số thuế GTGT đầu ra thu được thường thấp hơn đáng kể so với số thuế GTGT đầu vào phải nộp khi mua nguyên vật liệu, dịch vụ đầu vào. Điều này dẫn đến tình trạng cơ sở kinh doanh bị âm thuế liên tục trong nhiều kỳ.

Để giải quyết vấn đề này, khoản 3 Điều 15 Luật Thuế GTGT 2024 và Điều 31 Nghị định 181/2025/NĐ-CP đã đặt ra cơ chế hoàn thuế cho các cơ sở sản xuất hàng hóa, cung cấp dịch vụ chịu thuế suất 5% nếu đáp ứng điều kiện nhất định. Chính sách này vừa giúp hoàn trả phần thuế GTGT đầu vào chưa khấu trừ hết, vừa bảo đảm doanh nghiệp có thêm vốn để duy trì và mở rộng hoạt động sản xuất kinh doanh.

  1. Quy định tại khoản 3 Điều 15 Luật Thuế GTGT 2024

Khoản 3 Điều 15 đặt ra các điều kiện sau:

  • Chủ thể áp dụng: Chỉ áp dụng cho cơ sở kinh doanh chỉ sản xuất hàng hóa hoặc cung cấp dịch vụ chịu thuế suất GTGT 5%.
  • Điều kiện về số thuế đầu vào chưa khấu trừ hết: Sau 12 tháng liên tục hoặc 04 quý liên tục, nếu số thuế GTGT đầu vào chưa được khấu trừ hết đạt từ 300 triệu đồng trở lên thì được hoàn thuế.
  • Trường hợp sản xuất hàng hóa, dịch vụ chịu nhiều mức thuế suất: Cơ sở kinh doanh được hoàn thuế theo tỷ lệ phân bổ do Chính phủ quy định.

Như vậy, điều kiện mấu chốt là cơ sở kinh doanh phải có số thuế đầu vào chưa được khấu trừ hết liên tục và đạt ngưỡng tối thiểu 300 triệu đồng.

  1. Quy định tại Điều 31 Nghị định 181/2025/NĐ-CP

Điều 31 hướng dẫn cụ thể các trường hợp:

– Nếu cơ sở kinh doanh chỉ sản xuất hàng hóa, cung cấp dịch vụ chịu thuế suất 5% thì toàn bộ số thuế đầu vào chưa được khấu trừ hết sẽ được xét hoàn nếu đáp ứng điều kiện thời gian và số tiền tối thiểu.

– Nếu cơ sở kinh doanh sản xuất hàng hóa, dịch vụ chịu nhiều mức thuế suất, bao gồm cả hàng hóa chịu thuế suất 5% ở khâu kinh doanh thương mại, thì:

  • Phải hạch toán riêng số thuế GTGT đầu vào sử dụng cho sản xuất hàng hóa, dịch vụ chịu thuế suất 5%.
  • Nếu không hạch toán riêng được, phải phân bổ số thuế GTGT đầu vào theo tỷ lệ doanh thu của hoạt động chịu thuế suất 5% trên tổng doanh thu hàng hóa, dịch vụ chịu thuế trong kỳ hoàn thuế.

– Kỳ hoàn thuế được tính từ kỳ tính thuế GTGT theo thuế suất 5% có số thuế đầu vào chưa khấu trừ hết liên tục chưa được hoàn thuế cho đến kỳ tính thuế có đề nghị hoàn thuế. Số thuế đầu vào được xét hoàn là phần đã bù trừ với số thuế GTGT phải nộp của hàng hóa, dịch vụ chịu thuế (nếu có) và còn lại từ 300 triệu đồng trở lên.

  1. Ý nghĩa của quy định

Quy định này mang nhiều ý nghĩa thực tiễn:

  • Hỗ trợ vốn cho doanh nghiệp: Việc hoàn thuế giúp doanh nghiệp tránh bị ứ đọng vốn khi số thuế đầu vào vượt xa số thuế đầu ra.
  • Khuyến khích sản xuất hàng hóa, dịch vụ thiết yếu: Nhóm hàng hóa chịu thuế 5% thường là các mặt hàng phục vụ đời sống, sản phẩm nông nghiệp, giáo dục, y tế.
  • Minh bạch hóa hoạt động kế toán thuế: Yêu cầu hạch toán riêng hoặc phân bổ giúp kiểm soát tính chính xác, tránh gian lận.
  1. Ví dụ minh họa

Giả sử Công ty A sản xuất thuốc chữa bệnh (thuế suất GTGT 5%). Trong 12 tháng liên tục, công ty có tổng thuế GTGT đầu vào chưa được khấu trừ là 450 triệu đồng, trong khi thuế GTGT đầu ra thu được chỉ là 100 triệu đồng. Sau khi bù trừ, còn lại 350 triệu đồng. Công ty đủ điều kiện đề nghị hoàn thuế vì:

  • Chỉ sản xuất hàng hóa chịu thuế 5%.
  • Số thuế đầu vào chưa khấu trừ hết > 300 triệu đồng.
  • Thời gian liên tục 12 tháng.

Nếu Công ty B vừa sản xuất hàng chịu thuế 5% vừa sản xuất hàng chịu thuế 10% và không hạch toán riêng được thuế đầu vào, thì phải tính tỷ lệ doanh thu 5% trên tổng doanh thu để xác định phần thuế được hoàn.

  1. Kết luận

Khoản 3 Điều 15 Luật Thuế GTGT 2024 và Điều 31 Nghị định 181/2025/NĐ-CP đã tạo ra cơ chế hỗ trợ rõ ràng, hợp lý cho các cơ sở kinh doanh chịu thuế suất 5%. Tuy nhiên, để được hưởng quyền lợi, doanh nghiệp cần hạch toán kế toán minh bạch, lưu trữ chứng từ đầy đủ và nắm chắc quy trình phân bổ thuế khi có nhiều mức thuế suất. Việc áp dụng chính xác không chỉ giúp doanh nghiệp được hoàn thuế đúng hạn mà còn hạn chế tối đa rủi ro bị loại hồ sơ hoặc bị truy thu do sai phạm.

CÁC DỊCH VỤ KHÁC