Trong hoạt động sản xuất, kinh doanh, việc giải thể hoặc phá sản doanh nghiệp đánh dấu sự chấm dứt tư cách pháp nhân và các nghĩa vụ, quyền lợi liên quan. Trong các nghĩa vụ tài chính của doanh nghiệp, thuế giá trị gia tăng (GTGT) là khoản thuế gián thu gắn liền với hầu hết hoạt động mua bán hàng hóa, dịch vụ.

Khi doanh nghiệp hoặc tổ chức kinh tế đã nộp thuế GTGT thừa hoặc còn số thuế GTGT đầu vào chưa khấu trừ hết mà phải chấm dứt hoạt động, câu hỏi đặt ra là liệu số tiền này có được hoàn trả hay không, thủ tục và điều kiện như thế nào. Để giải quyết vấn đề này, Luật Thuế GTGT 2024 tại khoản 4 Điều 15 đã đưa ra quy định cụ thể, đồng thời Nghị định 181/2025/NĐ-CP đã hướng dẫn chi tiết tại Điều 32 nhằm đảm bảo tính khả thi và thống nhất áp dụng. Quy định này vừa đảm bảo quyền lợi hợp pháp của cơ sở kinh doanh, vừa tuân thủ nguyên tắc quản lý thuế chặt chẽ, tránh thất thu ngân sách nhà nước. 

  1. Quy định pháp luật về hoàn thuế đối với cơ sở kinh doanh khi giải thể, phá sản

– Theo khoản 4 Điều 15 Luật Thuế GTGT 2024
Cơ sở kinh doanh nộp thuế GTGT theo phương pháp khấu trừ được hoàn thuế GTGT khi giải thể hoặc phá sản nếu:

  • Có số thuế GTGT đã nộp thừa; hoặc
  • Có số thuế GTGT đầu vào chưa được khấu trừ hết.

Trường hợp tổ hợp tác nộp thuế theo phương pháp khấu trừ chuyển đổi thành hợp tác xã thì hợp tác xã được kế thừa số thuế GTGT nộp thừa hoặc số thuế GTGT đầu vào chưa được khấu trừ hết của tổ hợp tác để tiếp tục khấu trừ hoặc làm thủ tục hoàn thuế theo quy định.

– Theo Điều 32 Nghị định 181/2025/NĐ-CP
Quy định này làm rõ hơn khoản 4 Điều 15 Luật Thuế GTGT 2024, như sau:

  • Cơ sở kinh doanh phải thực hiện đầy đủ thủ tục giải thể, phá sản theo pháp luật liên quan.
  • Không áp dụng hoàn thuế đối với trường hợp cơ sở kinh doanh giải thể và chấm dứt hoạt động của dự án đầu tư thuộc khoản 1 Điều 30 Nghị định 181/2025/NĐ-CP (quy định riêng về hoàn thuế trong giai đoạn đầu tư).
  • Trường hợp chi nhánh của doanh nghiệp giải thể, hoặc tổ hợp tác chuyển đổi thành hợp tác xã/liên hiệp hợp tác xã thì doanh nghiệp, hợp tác xã, liên hiệp hợp tác xã kế thừa số thuế GTGT nộp thừa hoặc số thuế GTGT đầu vào chưa khấu trừ hết của chi nhánh hoặc tổ hợp tác để khấu trừ hoặc hoàn thuế.
  1. Điều kiện áp dụng hoàn thuế đối với cơ sở kinh doanh khi giải thể, phá sản
  • Cơ sở kinh doanh phải nộp thuế GTGT theo phương pháp khấu trừ. Các doanh nghiệp nộp theo phương pháp trực tiếp sẽ không thuộc đối tượng này.
  • Phải chứng minh được số thuế GTGT nộp thừa hoặc số thuế GTGT đầu vào chưa khấu trừ hết tại thời điểm hoàn tất nghĩa vụ kê khai cuối cùng.
  • Phải hoàn tất các thủ tục pháp lý về giải thể hoặc phá sản theo Luật Doanh nghiệp hoặc Luật Phá sản trước khi cơ quan thuế thực hiện hoàn thuế.

3. Ý nghĩa của quy định hoàn thuế đối với cơ sở kinh doanh khi giải thể, phá sản
Quy định này đảm bảo tính công bằng và quyền lợi chính đáng của doanh nghiệp, tránh việc doanh nghiệp mất quyền đối với khoản thuế đã nộp hoặc chưa được khấu trừ khi phải chấm dứt hoạt động. Đây là một phần trong chính sách thuế hướng tới sự minh bạch và bảo vệ quyền lợi của người nộp thuế.

4. Thực tiễn áp dụng hoàn thuế đối với cơ sở kinh doanh khi giải thể, phá sản

Trong thực tiễn, một số doanh nghiệp gặp khó khăn ở khâu chứng minh số thuế nộp thừa hoặc chưa khấu trừ, đặc biệt khi hệ thống kế toán chưa chuẩn hóa hoặc khi có tranh chấp liên quan đến nghĩa vụ thuế. Ngoài ra, việc giải thể hoặc phá sản thường kéo theo nhiều thủ tục hành chính, do đó cần chuẩn bị hồ sơ thuế song song để tránh kéo dài thời gian và phát sinh nghĩa vụ không cần thiết.

5. Kết luận hoàn thuế đối với cơ sở kinh doanh khi giải thể, phá sản

Khoản 4 Điều 15 Luật Thuế GTGT 2024 và Điều 32 Nghị định 181/2025/NĐ-CP đã thiết lập cơ chế hoàn thuế GTGT minh bạch, hợp lý cho các cơ sở kinh doanh khi giải thể hoặc phá sản. Quy định này vừa đảm bảo quyền lợi của doanh nghiệp, vừa tuân thủ nguyên tắc quản lý thuế, đồng thời giải quyết các tình huống kế thừa nghĩa vụ thuế trong trường hợp tổ chức chuyển đổi hoặc chấm dứt hoạt động của đơn vị phụ thuộc.

Để được hưởng quyền hoàn thuế trong các trường hợp này, doanh nghiệp cần đảm bảo: áp dụng đúng phương pháp khấu trừ thuế, có hồ sơ kế toán minh bạch, thực hiện đầy đủ thủ tục giải thể hoặc phá sản và nộp hồ sơ hoàn thuế đúng quy định. Việc chuẩn bị kỹ lưỡng và tuân thủ quy trình sẽ giúp bảo vệ tối đa quyền lợi tài chính của doanh nghiệp, đồng thời đảm bảo việc chấm dứt hoạt động diễn ra thuận lợi và đúng pháp luật.

CÁC DỊCH VỤ KHÁC