Điều 6 Luật Thuế tiêu thụ đặc biệt năm 2025 quy định giá tính thuế tiêu thụ đặc biệt (TTĐB) – tức căn cứ giá trị để tính khoản thuế phải nộp. Đây là nhân tố quyết định tính chính xác, công bằng của nghĩa vụ thuế. Mục tiêu của quy định này: (i) xác định căn cứ tính thuế rõ ràng cho từng hoạt động; (ii) ngăn ngừa gian lận (chuyển giá, khai giá thấp, tách doanh thu); (iii) thuận tiện cho quản lý, thanh tra của cơ quan thuế.

Nội dung Điều 6 rất thực tế: phân biệt nhiều trường hợp (hàng sản xuất trong nước, hàng nhập khẩu, gia công, nhượng quyền, bán trả góp, các dịch vụ đặc thù như golf, casino, vũ trường, xổ số…) và quy định nguyên tắc chung là giá tính thuế là giá bán (hoặc doanh thu) chưa bao gồm TTĐB, thuế bảo vệ môi trường và VAT. Dưới đây là phân tích chi tiết giúp bạn hiểu rõ hơn.

  1. Quy định pháp luật về giá tính thuế tiêu thụ đặc biệt

– Nguyên tắc chung

  • Giá tính thuế = giá bán ra của hàng hóa/dịch vụ chịu thuế, chưa bao gồm: thuế TTĐB, thuế bảo vệ môi trường, thuế GTGT.
  • Giá tính thuế bao gồm mọi khoản thu thêm mà người bán hưởng (phí dịch vụ, phụ phí, tiền ký quỹ nếu không hoàn trả, v.v.). Mục tiêu: tránh lách thuế bằng cách tách phần thuế ra ngoài hóa đơn chính.

Thứ nhất, đối với hàng hóa sản xuất trong nước / bán bởi tổ chức, cá nhân nhập khẩu

  • Quy tắc: Giá tính thuế là giá do nhà sản xuất/nhập khẩu bán ra.
  • Vấn đề liên kết/ chuyển giá: nếu bán cho doanh nghiệp thương mại có quan hệ liên kết (công ty mẹ/con), giá tính thuế không được thấp hơn tỷ lệ % so với giá bình quân của của các doanh nghiệp kinh doanh thương mại mua trực tiếp của doanh nghiệp sản xuất, doanh nghiệp nhập khẩu bán ra theo quy định của Chính phủ. (Tỷ lệ % và phương pháp tính do Chính phủ quy định.)
  • Thực tiễn áp dụng: cơ quan thuế yêu cầu cung cấp hợp đồng bán, hoá đơn, chứng từ giao nhận, sổ kho, báo cáo giá bán bình quân của các khách hàng độc lập; nếu phát hiện giá bán cho công ty liên kết thấp bất thường, thuế sẽ được ấn định lại theo phương pháp so sánh hoặc theo giá thị trường.

Thứ hai, đối với hàng nhập khẩu

  • Quy tắc: Giá tính thuế ở khâu nhập khẩu = trị giá tính thuế hải quan + thuế nhập khẩu + thuế nhập khẩu bổ sung (nếu có).
  • Miễn/giảm thuế nhập khẩu: nếu hàng nhập khẩu được miễn/giảm thuế nhập khẩu thì phần thuế được miễn/giảm không được cộng vào giá tính thuế TTĐB (tức giá tính thuế TTĐB thấp hơn nếu miễn).
  • Chú ý thực tế: chuyển đổi ngoại tệ, chi phí bảo hiểm/ vận chuyển có ảnh hưởng vào trị giá hải quan; doanh nghiệp cần chứng từ hải quan để chứng minh trị giá.

Thứ ba, đối với hàng gia công

  • Quy tắc: Giá tính thuế là giá bán của bên giao gia công hoặc giá bán của sản phẩm cùng loại/tương đương tại cùng thời điểm.
  • Vấn đề thực tế: khi bên gia công không bán trực tiếp mà chỉ nhận hợp đồng, cơ quan thuế yêu cầu hợp đồng gia công, hóa đơn bán hàng cuối cùng, hoặc tham chiếu giá thị trường.

Thứ tư, đối với hợp tác kinh doanh / sản xuất theo nhượng quyền

  • Quy tắc: Giá tính thuế là giá bán ra của bên sử dụng/ sở hữu thương hiệu, công nghệ (người hưởng thương hiệu). Nếu sản phẩm được chuyển cho chi nhánh/đại diện công ty nước ngoài tại VN để bán, giá tính thuế là giá bán ra của chi nhánh/đại diện.
  • Ý nghĩa: ngăn chặn việc đẩy giá trị lợi nhuận khỏi VN bằng thủ thuật nhượng quyền để né thuế.

Thứ năm, đối với bán trả góp / trả chậm

  • Quy tắc: Giá tính thuế = giá bán một lần (không gồm lãi trả góp/trả chậm).
  • Thực tiễn: doanh nghiệp cần quy đổi hợp đồng trả góp về giá bán một lần (nếu hợp đồng ghi tổng phải trả gồm lãi thì tách lãi ra). Cần chứng minh phương pháp chiết khấu/ quy đổi hợp lý nếu bên bán áp dụng.

Thứ sau, đối với kinh doanh golf

  • Quy tắc: Giá tính thuế bao gồm toàn bộ các khoản thu từ hoạt động golf: bán thẻ hội viên, vé chơi, phí khởi tạo, phí tập, phí bảo dưỡng thuê buggy/caddy, tiền ký quỹ (nếu không hoàn lại), v.v.
  • Vấn đề thực tế: nhiều sân golf bán thẻ hội viên có tính yếu tố đầu tư/ tài sản; cần phân định giữa khoản thu mang tính vốn (ký quỹ hoàn lại) và khoản thu mang tính dịch vụ (không hoàn lại) để xác định căn cứ tính thuế.

Thứ bảy, đối với kinh doanh casino, trò chơi có thưởng, đặt cược

  • Quy tắc: Giá tính thuế = doanh thu từ hoạt động trừ số tiền trả thưởng cho khách và số tiền đổi trả không sử dụng hết (nếu có). 
  • Thực tế phức tạp: cần hạch toán rõ ràng luồng tiền thắng-thua, jackpot tích luỹ, chi trả thưởng; cơ quan thuế kiểm tra nhật ký cược, báo cáo máy, hệ thống POS.

Thứ tám, đối với kinh doanh vũ trường, massage, karaoke

  • Quy tắc: Giá tính thuế = tổng doanh thu của cơ sở (bao gồm F&B và dịch vụ kèm).
  • Lưu ý: tiền tip hay service charge thu hộ cho nhân viên có thể không thuộc doanh thu (tùy chế độ hạch toán); nhưng nếu doanh nghiệp hưởng phần đó thì phải cộng vào giá tính thuế.

Thứ chín, đối với kinh doanh xổ số

  • Quy tắc: Giá tính thuế = doanh thu bán vé (tổng tiền thu từ vé) của các loại hình xổ số được cấp phép.

Thứ mười, đối với hàng trao đổi, tiêu dùng nội bộ, biếu tặng, khuyến mại

  • Quy tắc: Giá tính thuế là giá thị trường (giá của hàng hóa/dịch vụ cùng loại/tương đương) tại thời điểm phát sinh.
  • Vấn đề kiểm soát: doanh nghiệp phải lưu chứng từ nội bộ, danh sách tặng, biên bản trao đổi để cơ quan thuế có căn cứ kiểm tra.

Lưu ý: với khoản thu thêm, về nguyên tắc: mọi khoản phụ thu, phí, thu thêm mà doanh nghiệp hưởng liên quan trực tiếp đến bán hàng/dịch vụ đều phải cộng vào giá tính thuế. Ví dụ: phí vận chuyển tính cho khách, phí đóng gói đặc biệt, phí trả chậm nếu doanh nghiệp hưởng (không phải lãi vay của ngân hàng), phí xử lý rác thải do khách chịu, v.v.

  1. Một số câu hỏi về giá tính thuế tiêu thụ đặc biệt

Câu hỏi 1: Giá tính thuế TTĐB đối với hàng nhập khẩu được xác định thế nào?
Trả lời 1: Tại khâu nhập khẩu, giá tính thuế TTĐB bằng trị giá tính thuế hải quan cộng thuế nhập khẩu cộng thuế nhập khẩu bổ sung (nếu có). Nếu hàng được miễn/giảm thuế nhập khẩu thì phần thuế nhập khẩu được miễn/giảm không được cộng vào giá tính thuế TTĐB.

Câu hỏi 2: Nhà sản xuất bán cho công ty con với giá thấp hơn nhiều so với giá bán cho khách hàng độc lập. Giá tính thuế sẽ là bao nhiêu?
Trả lời 2: Nếu bán cho doanh nghiệp có quan hệ liên kết, giá tính thuế không được thấp hơn mức tỷ lệ phần trăm so với giá bình quân của doanh nghiệp thương mại mua trực tiếp từ nhà sản xuất/nhập khẩu (tỷ lệ cụ thể do Chính phủ quy định). Nếu nhà sản xuất kê khai giá thấp, cơ quan thuế có thể điều chỉnh theo phương pháp so sánh hoặc ấn định theo giá thị trường.

Câu hỏi 3: Bán hàng trả góp: doanh nghiệp tính thuế trên toàn bộ số tiền khách sẽ trả (bao gồm cả lãi) hay chỉ trên giá gốc?
Trả lời 3: Giá tính thuế là giá bán theo phương thức trả tiền một lần, không bao gồm khoản lãi trả góp/trả chậm. Do đó thuế TTĐB được tính trên giá gốc (không tính lãi).

Câu hỏi 4: Tiền tip khách đưa cho nhân viên có phải cộng vào giá tính thuế của vũ trường/nhà hàng không?
Trả lời 4: Phải phân biệt: nếu tip được ghi trên hóa đơn và doanh nghiệp thu hộ, doanh nghiệp hưởng (không phân phối về nhân viên trực tiếp) thì đó là doanh thu và phải cộng vào giá tính thuế. Nếu tip được trả trực tiếp cho nhân viên (không qua doanh nghiệp) và doanh nghiệp không hưởng thì không phải là doanh thu của doanh nghiệp. Chứng từ và cách hạch toán quyết định.

Câu hỏi 5: Hàng khuyến mại, quà tặng cho khách được tính giá tính thuế thế nào?
Trả lời 5: Giá tính thuế là giá thị trường của hàng hóa/dịch vụ cùng loại hoặc tương đương tại thời điểm phát sinh khuyến mại/quà tặng.

Câu hỏi 6: Casino báo doanh thu nhưng không tách rõ tiền thắng-thua theo máy; cơ quan thuế xử lý thế nào?
Trả lời 6: Casino phải có hệ thống ghi nhận giao dịch (log máy, báo cáo POS) để chứng minh doanh thu và tiền trả thưởng. Nếu không cung cấp được, cơ quan thuế có quyền ấn định doanh thu chịu thuế theo phương pháp ước tính, chuyển kiểm tra, truy thu thuế và xử phạt hành chính.

  1. Kết luận về giá tính thuế tiêu thụ đặc biệt

Điều 6 đưa ra khung pháp lý chi tiết, nhưng tính hiệu quả phụ thuộc vào mức độ minh bạch chứng từ, hệ thống hạch toán và năng lực kiểm soát của cơ quan thuế. Để tuân thủ và giảm rủi ro:

  1. Doanh nghiệp phải lưu trữ đầy đủ chứng từ: hợp đồng, hóa đơn, tờ khai hải quan, sổ bán hàng, báo cáo chuyển giá khi có giao dịch liên kết.
  2. Với giao dịch liên kết, cần lập tài liệu rõ ràng; tránh kê khai giá bất thường.
  3. Khi bán trả góp, cần có phương pháp quy đổi giá một lần và lưu trữ hợp đồng trả góp.
  4. Các dịch vụ phức tạp (casino, golf, xổ số, vũ trường) cần hệ thống ghi nhận doanh thu riêng, tách giao dịch thưởng, đổi trả; minh bạch tiền thưởng và các khoản đặt cọc…

CÁC DỊCH VỤ KHÁC