1. Tổng quan

Thời hiệu truy cứu trách nhiệm hình sự là khoảng thời gian do Bộ luật Hình sự quy định mà khi hết thời hạn đó, người phạm tội không bị truy cứu trách nhiệm hình sự. Tuy nhiên, Điều 28 Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung 2017, 2025) đã quy định một số trường hợp đặc biệt không áp dụng thời hiệu, nhằm đảm bảo xử lý nghiêm minh những tội phạm đặc biệt nguy hiểm, có tính chất xâm hại nghiêm trọng đến an ninh quốc gia và trật tự quốc tế.

Quy định này vừa bảo đảm sự công bằng xã hội, vừa phù hợp với các cam kết quốc tế của Việt Nam về phòng, chống tội phạm nghiêm trọng.

2. Cơ sở pháp lý

Điều 28 Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung 2017, 2025) quy định:

Không áp dụng thời hiệu truy cứu trách nhiệm hình sự đối với các tội phạm sau đây:

  1. Các tội xâm phạm an ninh quốc gia quy định tại Chương XIII của Bộ luật này.
  2. Các tội phá hoại hòa bình, chống loài người và tội phạm chiến tranh quy định tại Chương XXVI của Bộ luật này.
  3. Tội tham ô tài sản thuộc trường hợp quy định tại khoản 3 và khoản 4 Điều 353; tội nhận hối lộ thuộc trường hợp quy định tại khoản 3 và khoản 4 Điều 354 BLHS.

3. Phân tích từng trường hợp

3.1. Các tội xâm phạm an ninh quốc gia (Chương XIII BLHS)

Các tội phạm này đe dọa trực tiếp đến sự tồn vong của Nhà nước và chế độ xã hội. Một số tội tiêu biểu:

  • Tội hoạt động nhằm lật đổ chính quyền nhân dân (Điều 109).
  • Tội gián điệp (Điều 110).
  • Tội xâm phạm bí mật Nhà nước (Điều 337).

Lý do không áp dụng thời hiệu:

Tội phạm xâm phạm an ninh quốc gia có thể được thực hiện âm thầm, kéo dài và khó phát hiện ngay. Khi bị phát hiện, hậu quả có thể rất nghiêm trọng, đòi hỏi Nhà nước xử lý bất cứ lúc nào.

3.2. Các tội phá hoại hòa bình, chống loài người và tội phạm chiến tranh (Chương XXVI BLHS)

Những tội phạm này vi phạm nghiêm trọng luật pháp quốc tế, bao gồm:

  • Tội chống loài người (Điều 422).
  • Tội tội ác chiến tranh (Điều 423).
  • Tội phá hoại hòa bình, gây chiến tranh xâm lược (Điều 421).

Lý do không áp dụng thời hiệu:

Đây là các tội được luật quốc tế xếp vào nhóm “tội ác không thể dung thứ” (imprescriptible crimes). Việt Nam, với tư cách là thành viên các công ước quốc tế, có nghĩa vụ xử lý các tội này bất kể thời gian.

3.3. Tội tham ô tài sản và tội nhận hối lộ (khoản 3, 4 Điều 353 và Điều 354 Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung 2017, 2025))

Lý do không áp dụng thời hiệu:

Tham nhũng là “quốc nạn”, gây thiệt hại lớn cho ngân sách và niềm tin của nhân dân. Việc không áp dụng thời hiệu thể hiện quyết tâm xử lý triệt để loại tội phạm này.

4. Ý nghĩa của quy định

  • Đảm bảo công bằng và răn đe: Người phạm tội không thể trốn tránh trách nhiệm hình sự bằng thời gian.
  • Phù hợp với cam kết quốc tế: Đáp ứng yêu cầu của các công ước về phòng chống tội phạm chiến tranh, chống loài người.
  • Thể hiện quyết tâm chống tham nhũng: Đặc biệt đối với các vụ tham nhũng lớn, kéo dài.

5. Thực tiễn áp dụng và khó khăn

Trong thực tiễn, quy định này đặt ra một số vấn đề:

  • Xác định phạm vi tội phạm thuộc diện không áp dụng thời hiệu: Một số tội xâm phạm an ninh quốc gia có mức độ nguy hiểm khác nhau, dễ gây tranh luận về việc áp dụng.
  • Xử lý tội tham nhũng cũ: Các vụ tham ô, nhận hối lộ trước khi BLHS 2015 có hiệu lực, nếu hết thời hiệu, có được xử lý không?
  • Khả năng điều tra, thu thập chứng cứ: Các tội phạm đã xảy ra từ rất lâu có thể gặp khó khăn trong việc chứng minh.

    6. Ví dụ minh họa

H phạm tội tham ô tài sản vào năm 2019, chiếm đoạt số tiền 10 tỷ đồng (thuộc khoản 4 Điều 353 Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung 2017, 2025)). Đến năm 2035, vụ việc mới bị phát hiện. H vẫn bị truy cứu trách nhiệm hình sự vì tội danh này không áp dụng thời hiệu.

Tương tự, K thực hiện hành vi gián điệp năm 2020. Năm 2040 mới bị phát hiện. K vẫn phải chịu trách nhiệm hình sự mà không được miễn theo thời hiệu.

7. Câu hỏi thường gặp

7.1. Thế nào là không áp dụng thời hiệu truy cứu trách nhiệm hình sự?

Là quy định pháp luật cho phép xử lý tội phạm bất cứ khi nào phát hiện, không bị giới hạn bởi thời gian.

7.2. Tại sao lại không áp dụng thời hiệu với một số tội?

Vì các tội này đặc biệt nguy hiểm, ảnh hưởng lớn đến quốc gia, xã hội, cần xử lý triệt để để đảm bảo công bằng.

7.3. Tội tham nhũng nhỏ có áp dụng thời hiệu không?

Có. Chỉ các trường hợp thuộc khoản 3 và khoản 4 Điều 353, 354 Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung 2017, 2025) mới không áp dụng thời hiệu.

7.4. Tội gián điệp có áp dụng thời hiệu không?

Không. Đây là tội xâm phạm an ninh quốc gia (Chương XIII BLHS).

7.5. Các tội phạm chiến tranh trong quá khứ có thể bị xử lý không?

Có, nếu hành vi đó còn chứng cứ và người phạm tội còn sống.

7.6. Tội khủng bố có thuộc diện không áp dụng thời hiệu không?

Không, trừ khi nó được thực hiện với mục đích xâm phạm an ninh quốc gia.

7.7. Nếu tội phạm xảy ra trước năm 2018 thì có áp dụng quy định này không?

Có thể, nếu hành vi đó tiếp tục gây hậu quả hoặc bị phát hiện sau khi BLHS 2015 có hiệu lực.

7.8. Có thể ân xá tội phạm thuộc diện không áp dụng thời hiệu không?

Chỉ khi có quyết định đặc biệt từ Chủ tịch nước hoặc Quốc hội.

7.9. Việc không áp dụng thời hiệu có vi phạm quyền con người không?

Không, vì các tội này thuộc nhóm được quốc tế công nhận là tội ác không thể dung thứ.

7.10. Người trốn ra nước ngoài có được miễn trách nhiệm không?

Không. Khi trở về Việt Nam, họ vẫn bị truy cứu theo quy định.

8. Kết luận

Quy định không áp dụng thời hiệu truy cứu trách nhiệm hình sự đối với một số tội danh phản ánh sự nghiêm minh của pháp luật Việt Nam, đồng thời phù hợp với các cam kết quốc tế về phòng, chống tội phạm nghiêm trọng. Tuy nhiên, để áp dụng hiệu quả, cần tiếp tục hoàn thiện hướng dẫn về chứng cứ và điều tra các vụ án xảy ra từ lâu.

.

________________________________________________

CÔNG TY TNHH TÂM TÍN THUẬN

Trụ sở: 133/36/11 Đường Quang Trung, Phường Gò Vấp, Thành phố Hồ Chí Minh

Văn phòng: 14 Trương Quyền, Phường Xuân Hòa, Thành phố Hồ Chí Minh

Điện thoại: 0907.598.456

Email: hotro@tamtinthuan.vn

CÁC DỊCH VỤ KHÁC