TƯ VẤN PHÁP LÝ
THỦ TỤC HẢI QUAN
TƯ VẤN TÂM LÝ1. Tổng quan
Án tích là một hậu quả pháp lý đặc biệt mà người bị kết án phải gánh chịu sau khi bản án có hiệu lực pháp luật. Tuy nhiên, chế định xóa án tích đóng vai trò then chốt trong việc hồi phục quyền công dân, tái hòa nhập cộng đồng và bảo vệ nguyên tắc nhân đạo trong pháp luật hình sự Việt Nam. Điều 69 Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2021) đặt ra cơ sở pháp lý căn bản về xóa án tích, đồng thời quy định rõ các trường hợp được coi như chưa từng bị kết án.
2. Bản chất của việc xóa án tích
Khoản 1 Điều 69 quy định: “Người được xóa án tích coi như chưa bị kết án”. Đây là một hệ quả pháp lý mang tính phục hồi toàn diện, theo đó người được xóa án tích:
- Được khôi phục đầy đủ các quyền về nhân thân, quyền hành nghề, quyền chính trị và dân sự;
- Không bị ghi nhận là “người có tiền án” trong lý lịch tư pháp;
- Không bị coi là tái phạm hoặc tái phạm nguy hiểm nếu thực hiện hành vi phạm tội mới sau khi xóa án tích;
- Được miễn khỏi sự kỳ thị, phân biệt đối xử trong tuyển dụng, công tác, học tập và quan hệ xã hội.
3. Các hình thức xóa án tích theo hệ thống luật hình sự Việt Nam
Khoản 1 Điều 69 dẫn chiếu đến 4 điều tiếp theo (Điều 70 đến Điều 73), từ đó có thể thấy có 4 hình thức xóa án tích:
- Xóa án tích đương nhiên
- Xóa án tích theo quyết định của Tòa án
- Xóa án tích trong trường hợp đặc biệt (ân xá)
- Cấp Giấy chứng nhận đã xóa án tích
4. Những trường hợp không bị coi là có án tích
Khoản 2 Điều 69 quy định rõ ba trường hợp mà người bị kết án không bị coi là có án tích, bao gồm:
- Người bị kết án do lỗi vô ý về tội phạm ít nghiêm trọng hoặc nghiêm trọng
- Người được miễn hình phạt
Trong các trường hợp này, người bị kết án không bị hạn chế quyền, không bị xem là có tiền án, không bị ghi vào lý lịch tư pháp, cũng như không bị tính tái phạm nếu phạm tội mới.
5. Ý nghĩa thực tiễn
Việc xóa án tích có ý nghĩa sâu sắc về mặt xã hội và nhân quyền:
- Góp phần ổn định trật tự xã hội
- Bảo đảm quyền con người
- Tạo cơ hội tái hòa nhập
Đặc biệt, trong các trường hợp bị truy cứu trách nhiệm hình sự lần thứ hai, việc có án tích hay không là yếu tố quyết định việc cá thể hóa hình phạt. Một người không bị coi là có án tích sẽ được xét xử nhẹ hơn và không bị áp dụng tình tiết tăng nặng là tái phạm.
6. Câu hỏi thường gặp
6.1. Tôi bị kết án 1 năm tù về tội trộm cắp tài sản cách đây 6 năm và đã chấp hành xong hình phạt. Tôi có được coi là xóa án tích không?
Có. Nếu bạn không phạm tội mới trong thời hạn 3 năm kể từ ngày chấp hành xong hình phạt, bạn được xóa án tích đương nhiên theo Điều 70 Bộ luật Hình sự. Sau thời điểm này, bạn được coi như chưa bị kết án.
6.2. Người được miễn hình phạt trong bản án hình sự có cần xóa án tích không?
Không. Theo khoản 2 Điều 69, người được miễn hình phạt không bị coi là có án tích nên không cần thực hiện thủ tục xóa án tích.
6.3. Tôi từng bị kết án nhưng không biết đã được xóa án tích hay chưa. Làm sao để biết rõ?
Bạn có thể tra cứu Lý lịch tư pháp số 1 hoặc số 2 tại Sở Tư pháp tỉnh/thành phố nơi cư trú. Nếu án tích đã được xóa, phần ghi nhận án tích sẽ trống hoặc có ghi chú “đã được xóa án tích theo quy định pháp luật”.
6.4. Tôi từng bị kết án nhưng chưa xóa án tích. Giờ tôi phạm tội mới, có bị coi là tái phạm không?
Có thể có. Nếu thời hạn chưa đủ để xóa án tích mà bạn phạm tội mới, thì tòa án sẽ xác định trạng thái có án tích, và hành vi mới có thể bị xem là tái phạm hoặc tái phạm nguy hiểm, làm tăng mức hình phạt.
6.5. Bị kết án về nhiều tội, thời hiệu xóa án tích tính như thế nào?
Thời hiệu xóa án tích được tính dựa trên mức hình phạt cao nhất trong các tội danh bị kết án. Nếu tổng hợp hình phạt là 7 năm tù, thì thời hiệu xóa án tích sẽ là 5 năm sau khi chấp hành xong hình phạt chính.
6.6. Có cần làm đơn yêu cầu xóa án tích không?
Tùy từng trường hợp. Nếu thuộc diện xóa án tích đương nhiên, bạn không cần nộp đơn, nhưng nếu muốn có Giấy xác nhận đã xóa án tích thì cần làm thủ tục tại Sở Tư pháp. Nếu thuộc diện xóa án tích theo quyết định của Tòa án, bạn phải làm đơn yêu cầu.
6.7. Người chưa được xóa án tích có bị hạn chế khi mở công ty không?
Có thể bị hạn chế. Một số ngành nghề kinh doanh có điều kiện về nhân thân, chẳng hạn như dịch vụ bảo vệ, tư vấn luật, tài chính, ngân hàng yêu cầu người quản lý không có tiền án hoặc đã được xóa án tích.
6.8. Tội phạm vô ý có bị coi là có án tích không?
Không bị coi là có án tích nếu đó là tội ít nghiêm trọng hoặc nghiêm trọng và do lỗi vô ý, theo khoản 2 Điều 69 Bộ luật Hình sự.
6.9. Tôi bị kết án nhưng chưa thi hành án. Có được xóa án tích không?
Không. Điều kiện tiên quyết để xóa án tích là bạn phải chấp hành xong hình phạt chính và hình phạt bổ sung (nếu có), đồng thời không phạm tội mới trong thời gian luật định.
6.10. Nếu bản án bị hủy trong giám đốc thẩm thì tôi có còn án tích không?
Không. Khi bản án bị hủy vì xác định người bị kết án không có tội, thì về nguyên tắc không có án tích, vì việc kết án không còn giá trị pháp lý.
6.11. Có phải ai cũng được cấp giấy xác nhận xóa án tích?
Không bắt buộc. Giấy xác nhận xóa án tích chỉ được cấp khi có yêu cầu, và chỉ cấp nếu người đó thuộc trường hợp đã được xóa án tích hợp pháp. Muốn sử dụng trong hồ sơ hành chính (xin việc, du học, định cư…), bạn cần chủ động nộp hồ sơ tại Sở Tư pháp.
7. Kết luận
Điều 69 Bộ luật Hình sự là nền tảng pháp lý khẳng định chế định xóa án tích nhằm bảo vệ quyền lợi của người đã chấp hành hình phạt và có nguyện vọng hoàn lương. Việc hiểu rõ nội dung này giúp người từng bị kết án tự tin hòa nhập cộng đồng và sử dụng hợp pháp các quyền công dân. Đây cũng là căn cứ quan trọng trong công tác tuyển dụng, xét xử, thi hành án và cả xây dựng chính sách nhân đạo của nhà nước.
.
________________________________________________
CÔNG TY TNHH TÂM TÍN THUẬN
Trụ sở: 133/36/11 Đường Quang Trung, Phường Gò Vấp, Thành phố Hồ Chí Minh
Văn phòng: 14 Trương Quyền, Phường Xuân Hòa, Thành phố Hồ Chí Minh
Điện thoại: 0907.598.456
Email: hotro@tamtinthuan.vn
