1. Tổng quan

Trong bối cảnh thị trường lao động đang chuyển dịch nhanh chóng theo hướng linh hoạt, phi truyền thống và đa ngành nghề, việc người lao động cùng lúc làm việc cho nhiều người sử dụng lao động không còn là hiện tượng cá biệt. Thực tế này đòi hỏi pháp luật lao động phải có cơ chế điều chỉnh phù hợp, vừa tôn trọng quyền tự do nghề nghiệp của người lao động, vừa bảo đảm các nghĩa vụ pháp lý phát sinh. Điều 19 Bộ luật Lao động 2019 đã chính thức thừa nhận quyền của người lao động được giao kết nhiều hợp đồng lao động, đồng thời đặt ra các điều kiện thực hiện và cơ chế bảo hiểm xã hội phù hợp để hạn chế rủi ro và xung đột trong thực tế.

2. Quyền giao kết nhiều hợp đồng lao động

2.1. Thừa nhận quyền tự do nghề nghiệp

Khoản 1 Điều 19 cho phép người lao động được giao kết nhiều hợp đồng lao động với nhiều người sử dụng lao động, không bị giới hạn về số lượng. Quy định này thể hiện sự tôn trọng quyền tự do làm việc, tự do lựa chọn nghề nghiệp của công dân, phù hợp với Điều 35 Hiến pháp 2013 và Điều 10 Bộ luật Lao động về quyền làm việc.

Sự thừa nhận này đặc biệt phù hợp với:

(i) Người lao động có năng lực chuyên môn cao, có thể cùng lúc làm nhiều việc trong các lĩnh vực khác nhau (giảng viên, tư vấn viên, thiết kế…);

(ii) Người làm việc linh hoạt về thời gian (freelancer…);

(iii) Người lao động muốn tăng thu nhập hoặc chuyển đổi nghề nghiệp dần theo lộ trình.

2.2. Điều kiện bắt buộc – Thực hiện đầy đủ nội dung đã giao kết

Mặc dù được giao kết nhiều hợp đồng, người lao động vẫn phải đảm bảo thực hiện đầy đủ nghĩa vụ theo từng hợp đồng riêng biệt. Điều này nhằm tránh tình trạng:

  • Vi phạm cam kết về thời giờ làm việc, năng suất, chất lượng;
  • Trễ nải, xao nhãng công việc hoặc làm việc trái với đạo đức nghề nghiệp;
  • Gây thiệt hại cho người sử dụng lao động hoặc ảnh hưởng đến hiệu quả chung của tổ chức.

Trường hợp người lao động không đảm bảo thực hiện đúng nghĩa vụ trong một trong các hợp đồng đã ký, họ có thể bị xử lý kỷ luật lao động, chấm dứt hợp đồng hoặc yêu cầu bồi thường theo pháp luật.

3. Nghĩa vụ về bảo hiểm xã hội, y tế, thất nghiệp và an toàn lao động

3.1. Tham gia bảo hiểm xã hội, y tế, thất nghiệp theo quy định

Khoản 2 Điều 19 quy định rằng người lao động giao kết nhiều hợp đồng thì nghĩa vụ tham gia bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế, bảo hiểm thất nghiệp sẽ thực hiện theo các văn bản chuyên ngành về bảo hiểm. Cụ thể:

  • Bảo hiểm xã hội bắt buộc: Người lao động chỉ phải tham gia ở một nơi duy nhất, nơi ký kết hợp đồng lao động chính thức đầu tiên có đầy đủ các điều kiện về đóng bảo hiểm.
  • Bảo hiểm y tế: Thực hiện theo nơi đóng BHXH bắt buộc. Nếu không thuộc diện tham gia BHXH thì tham gia theo hộ gia đình hoặc tự nguyện.
  • Bảo hiểm thất nghiệp: Chỉ tham gia một lần, theo hợp đồng lao động có thời hạn hoặc không xác định thời hạn tại nơi làm việc chính.
  • An toàn, vệ sinh lao động: Mỗi người sử dụng lao động có trách nhiệm riêng đối với người lao động khi làm việc tại cơ sở của mình, bao gồm cả việc cấp phát trang thiết bị bảo hộ, tập huấn an toàn lao động và bồi thường nếu tai nạn xảy ra.

3.2. Trách nhiệm của các bên

(i) Người lao động cần chủ động thông báo cho các bên sử dụng lao động về tình trạng giao kết nhiều hợp đồng để tránh vi phạm cam kết về thời giờ làm việc hoặc gây xung đột quyền lợi.

(ii) Người sử dụng lao động cần kiểm soát thông tin hợp đồng phụ (nếu có) để điều chỉnh phân công lao động, tránh chồng chéo và bảo vệ quyền lợi hợp pháp trong nội dung hợp đồng chính.

4. Câu hỏi thường gặp

4.1. Người lao động ký hai hợp đồng toàn thời gian với hai công ty khác nhau có hợp pháp không? 

Có thể hợp pháp nếu bảo đảm thực hiện đầy đủ nghĩa vụ đã giao kết, không vi phạm cam kết về thời giờ làm việc, và không ảnh hưởng đến hiệu suất công việc. Tuy nhiên, về thực tế, cần lưu ý giới hạn về sức khỏe, năng suất và quy chế nội bộ của từng doanh nghiệp.

4.2. Làm sao xác định nơi đóng bảo hiểm xã hội trong trường hợp có nhiều hợp đồng?
Người lao động chỉ tham gia BHXH bắt buộc ở một nơi duy nhất – thường là nơi ký hợp đồng đầu tiên hoặc nơi được hai bên thỏa thuận là chính thức. Nếu đóng trùng nhiều nơi, cơ quan BHXH sẽ hoàn trả phần trùng cho bên đóng sau.

4.3. Có được ký hợp đồng lao động với đối thủ cạnh tranh của công ty đang làm việc không?
Chỉ khi trong hợp đồng lao động hoặc thỏa thuận riêng không có điều khoản cấm làm việc cho bên cạnh tranh. Nếu đã cam kết không cạnh tranh mà vi phạm, người lao động có thể bị xử lý theo hợp đồng đã ký và pháp luật có liên quan.

4.4. Người sử dụng lao động có quyền cấm người lao động ký thêm hợp đồng khác không?
Không. Người sử dụng lao động không được cấm nếu người lao động bảo đảm thực hiện đầy đủ nghĩa vụ và không vi phạm điều khoản bảo mật, không cạnh tranh, hoặc các quy định nội bộ hợp pháp.

5. Kết luận

Việc pháp luật thừa nhận quyền giao kết nhiều hợp đồng lao động là bước tiến phù hợp với xu hướng lao động linh hoạt, đa nhiệm và hội nhập. Tuy nhiên, quyền này không đồng nghĩa với tự do tuyệt đối, mà phải gắn liền với trách nhiệm thực hiện đầy đủ nghĩa vụ trong từng hợp đồng, cũng như tuân thủ quy định về bảo hiểm, an toàn lao động và đạo đức nghề nghiệp. Điều 19 Bộ luật Lao động 2019 không chỉ mở rộng quyền làm việc, mà còn đặt ra khuôn khổ pháp lý rõ ràng để bảo vệ quyền lợi của cả người lao động và người sử dụng lao động trong môi trường lao động hiện đại, minh bạch và công bằng.

CÁC DỊCH VỤ KHÁC