1. Tổng quan

Hợp đồng lao động là cơ sở pháp lý căn bản xác lập và điều chỉnh quan hệ giữa người lao động và người sử dụng lao động. Để đảm bảo tính minh bạch, ổn định và dự đoán được quyền, nghĩa vụ trong suốt thời gian làm việc, Bộ luật Lao động 2019 quy định rõ về các loại hợp đồng lao động được phép giao kết. Điều 20 là điều luật trọng tâm trong nhóm quy định về hợp đồng, xác định rõ ràng hai loại hợp đồng được pháp luật công nhận và hệ quả pháp lý đi kèm. Việc xác định đúng loại hợp đồng không chỉ bảo đảm tính hợp pháp mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến chế độ bảo hiểm, chấm dứt hợp đồng, trách nhiệm bồi thường, trợ cấp thôi việc và nhiều quyền lợi khác.

2. Phân loại hợp đồng lao động

Theo quy định tại Điều 20, hợp đồng lao động phải được giao kết theo một trong hai loại sau đây:

2.1. Hợp đồng lao động không xác định thời hạn

Đây là loại hợp đồng mà hai bên không xác định thời điểm chấm dứt hiệu lực, hay nói cách khác là hợp đồng không có thời hạn kết thúc. Hợp đồng này thường áp dụng trong các trường hợp:

  • Người lao động đã làm việc ổn định lâu dài;
  • Sau khi hết hợp đồng xác định thời hạn lần thứ hai mà tiếp tục ký kết (theo quy định tại Điều 20 khoản 2);

Ưu điểm của hợp đồng không xác định thời hạn là bảo đảm sự ổn định lâu dài cho người lao động, giảm thiểu nguy cơ bị chấm dứt đột ngột. Tuy nhiên, từ phía người sử dụng lao động, đây cũng là loại hợp đồng có yêu cầu cao hơn về điều kiện chấm dứt, phải tuân thủ chặt chẽ theo quy định của pháp luật nếu muốn đơn phương chấm dứt hợp đồng.

2.2. Hợp đồng lao động xác định thời hạn

Là loại hợp đồng có thời gian rõ ràng, tức các bên xác định trước thời điểm bắt đầu và thời điểm chấm dứt hiệu lực, với tổng thời hạn không quá 36 tháng kể từ ngày có hiệu lực. Đây là loại hợp đồng phổ biến trong các trường hợp:

  • Tuyển dụng nhân sự mới;
  • Tuyển dụng theo dự án có thời hạn;
  • Lao động thời vụ hoặc đáp ứng nhu cầu ngắn hạn của doanh nghiệp;
  • Lao động trong nhóm đối tượng có các yếu tố không ổn định như sinh viên mới ra trường, người hồi hương sau khi làm việc ở nước ngoài…

Lưu ý: Khi hợp đồng xác định thời hạn kết thúc, nếu các bên tiếp tục làm việc mà không ký kết hợp đồng mới, thì theo quy định tại khoản 2 Điều 20 Bộ luật Lao động 2019, hợp đồng sẽ mặc nhiên trở thành hợp đồng không xác định thời hạn (trừ một số trường hợp đặc biệt như lao động cao tuổi, lao động nước ngoài…).

3. Ý nghĩa pháp lý và hệ quả gắn liền với loại hợp đồng

Việc xác định đúng loại hợp đồng có vai trò đặc biệt quan trọng trong quá trình thực thi quyền và nghĩa vụ của các bên. Một số hệ quả pháp lý nổi bật bao gồm:

  • Đơn phương chấm dứt hợp đồng: Với hợp đồng không xác định thời hạn, người sử dụng lao động chỉ được đơn phương chấm dứt trong các trường hợp cụ thể, có căn cứ hợp pháp và phải báo trước ít nhất 45 ngày. Trong khi đó, với hợp đồng xác định thời hạn, thời gian báo trước tối thiểu là 30 ngày và lý do có thể mở rộng hơn.
  • Trợ cấp thôi việc: Người lao động làm việc theo hợp đồng không xác định thời hạn thường có thời gian làm việc dài hơn, do đó dễ phát sinh nghĩa vụ chi trả trợ cấp thôi việc lớn hơn khi nghỉ việc.
  • Chính sách bảo hiểm xã hội và bảo hiểm thất nghiệp: Dù áp dụng cho cả hai loại hợp đồng, nhưng thời gian đóng liên tục và mức hưởng của người lao động sẽ có sự khác biệt, ảnh hưởng bởi loại hợp đồng và thời hạn làm việc.
  • Tính ổn định và gắn bó: Hợp đồng không xác định thời hạn giúp người lao động an tâm phát triển nghề nghiệp lâu dài, trong khi hợp đồng xác định thời hạn có xu hướng gây áp lực về thời gian và sự bấp bênh khi gần hết hạn hợp đồng.

4. Câu hỏi thường gặp

4.1. Người lao động có quyền yêu cầu ký hợp đồng không xác định thời hạn không?
Chỉ trong một số trường hợp cụ thể theo luật, ví dụ như sau hai lần liên tiếp ký hợp đồng xác định thời hạn mà vẫn tiếp tục làm việc thì lần ký thứ ba buộc phải là hợp đồng không xác định thời hạn (trừ trường hợp đặc biệt). Ngoài ra, việc lựa chọn loại hợp đồng là sự thỏa thuận của hai bên, trong khuôn khổ pháp luật cho phép.

4.2. Hợp đồng xác định thời hạn có được gia hạn không? 

Được. Tuy nhiên, chỉ được gia hạn một lần duy nhất. Sau đó, nếu người lao động và người sử dụng lao động tiếp tục mong muốn giao kết hợp đồng lao động, buộc phải chuyển sang hợp đồng không xác định thời hạn. 

4.3. Có thể ký hợp đồng xác định thời hạn 36 tháng nhiều lần không?
Không. Theo pháp luật hiện hành, chỉ được ký tối đa hai lần liên tiếp hợp đồng xác định thời hạn. Lần thứ ba, nếu tiếp tục, bắt buộc phải chuyển sang hợp đồng không xác định thời hạn (trừ một số ngoại lệ được quy định rõ).

5. Kết luận

Điều 20 Bộ luật Lao động 2019 quy định rõ ràng, dứt khoát và minh bạch về hai loại hợp đồng lao động được pháp luật công nhận: hợp đồng xác định thời hạn và không xác định thời hạn. Việc phân biệt này không chỉ là kỹ thuật pháp lý mà còn mang lại ý nghĩa thực tiễn sâu sắc, giúp bảo vệ quyền lợi hợp pháp của người lao động và tạo điều kiện để người sử dụng lao động xây dựng chính sách nhân sự phù hợp với nhu cầu phát triển của tổ chức. Trong thực tế, cả hai bên đều cần hiểu rõ bản chất, giới hạn và hệ quả pháp lý đi kèm với mỗi loại hợp đồng để đưa ra lựa chọn hợp lý, phù hợp với chiến lược nghề nghiệp và mô hình hoạt động cụ thể.

CÁC DỊCH VỤ KHÁC